
بیشترین زیره در ایران، در استان سبزواران (جیرفت) رشد میکند.
تاريخچه زيره
زيره از ادويه اى است كه انسانهاى ماقبل تاريخ آن را مصرف مى كرده اند. دليل اين ادعا اين است كه زيره را در خانه هاى درياچه اى كه مردم ماقبل تاريخ در آن سكونت داشته اند پيدا كرده اند. يونانيها و روميان از خواص آن بى اطلاع بوده اند ولى آن را مصرف مى كرده اند. ابن بيطار طبيب عرب آن را مى شناخته و مصرف آن را براى دفع نفخ شكم تجويز مى كرده است .
سنت هيلاگارد خواص و مزاياى زيادى براى زيره تشخيص داده و عقيده داشته است كه زيره نفخ شكم را برطرف كرده و خروج ادرار را زياد مى كند. كرمهاى روده را دفع كرده و معده را تقويت مى كند و تب را از بدن دور مى سازد.
در انگلستان زيره شهرت زيادى دارد چنانكه شكسپير در يكى از داستان هايش ، پهلوان داستان را دعوت مى كند كه سيب درختى را با زيره بخورد تا از نفخ شكم خلاص يابد.
زیره حاوی موادی است که خواص درمانی فوق العاده ای به این دانه سیاه کوچک می هد. از جمله این مواد اسانس (کارون ، دی هیدروکارون ، فلاندرون) ، تانن ، مواد روغنی ، موسیلاژ ومواد قندی می باشد. اسانس زیره را از تقطیر میوه له شده تحت اثر بخار آب بدست می آورند. این اسانس مایعی است بی¬رنگ که در اثر ماندن،ابتدا زرد و سپس به رنگ قهوهای در میآید.
بوی زیره مربوط به آلدئیدی بنام کومینول است. مقدر کومینول در زیره بسته به محل کشت آن بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است.
انواع زیره
دو نوع زیره سبز (Cumin) و زیره سیاه (Caraway) یا کراویه وجود دارد که دومی به زیره کرمانی ،زیره کوهی معروف است. برخی زیره سبز را با رنگهای سیاه خوراکی آغشته میکنند وحرارت میدهند و به جای زیره سیاه میفروشند که با قرار دادن این دانهها در آبگرم کمی رنگ خود را پس میدهند و ضمنا حجیم بودن و عطر کمشان حکایت از تقلبی بودن آنها می باشد.
زیره سیاه ،ترکیبات و اثرات
زیره سیاه ترکیباتی متفاوت از زیره سبز دارد ، ترکیباتی مانند کاروتن و لیمونن در اسانس حاصل از آن، عامل اصلی تفکیک این دو نوع زیره می باشد، بنابراین خاصیت آنها نیز متفاوت است.
زیره به صورت خود رو در افغانستان، ایران، ازبکستان، تاجیکستان، ترکیه، مراکش،مصر، هند، کوبا، سوریه، مکزیک و شیلی رشد میکند. این دانه در فلسطین به صورت خودرو رشدنمیکند اما در زمان گذشته در آنجا زراعت میگردید.
نام زيره در زبانهاى اروپايى از اسم فارسى قديمى آن گرفته شده است زيرا در ايران باستان به زيره (كرويا) مى گفته اند
نامهای دیگر آن: زیره، شاه زیره، زیره رومی، زیره کرمانی، کرویا، تقده و کمون رومی میباشد
ترکیبات مهم زیره :
زیره ی سیاه حدود 7-3 درصد اسانس دارد. بیش تر اوقات دانه ها را قبل از رسیدن کامل، برداشت می کنند که در این صورت، دارای درصد بالایی اسانس خواهند بود. ماده ی اصلی اسانس، کارون است که تا 65 درصد اسانس را تشکیل می دهد.
لیمونن، ماده ی مهم دیگر اسانس می باشد که تا 50 درصد اسانس را ممکن است تشیکل دهد. ترکیبات دیگر، شامل 20 -10 درصد روغن ثابت، 20 درصد پروتئین، 20 درصد قندها و مقداری فلاوونویید هستند.
خواص زیره :
خواص درمانى زيره
از زمانهاى بسيار قديم ، زيره جزو چهار تخم گرم وارد تركيبات دارويى براى درمان بيماريها شده است . زيرا تخم زيره داراى خواص تقويت كننده ، هضم كننده ، كرمكش ، ضد ثقل ، ضد نفخ و ضد قولنج كودكان و ضد تب و عارضه ((بلعيدن هوا)) بوده است و بهترين طريقه استعمال آن ، دم كردن آن است كه تخم زيره را در آب جوش دم كرده مى نوشند. و مقدار مصرف آن هم يك قاشق قهوه خورى در يك فنجان آب جوش بوده است كه بعد از هر غذا مصرف مى شود و يا اينكه عرق آن را مى گرفته اند و مصرف مى كرده اند، عرق زيره در هندوستان و پاكستان كنونى مصرف زيادى دارد
خاصیت شاخص زیره طبیعت گرم آن است.
زیره تقویت کننده و نیرو دهنده بوده و در درمان اختلالات گوارشی(ضد نفخ، ضد اسپاسم و قولنج، بادشکن و اشتها آور) بکار می¬رود ، مصرف زیره سیاه در بیمارانی که مبتلا به سوء هاضمه بدون زخم هستند اثر درمانی داشته و علائم بالینی این عارضه را در آنها کاهش می دهد
زیره ضد عفونی کننده ، قاعده آور (خفیف) بوده و در معالجه بیماریهایی مانند ضعف عمل دستگاه هضم، نفخ و بلع هوا، دل پیچه کودکان، تأخیر وقوع قاعدگی زنان جوان، ضعف اعصاب، اشتها آور، تقویت میل جنسی، در دامپزشکی نیز برای رفع قولنج، اسپاسم ها و بی اشتهایی و کم شدن شیر دام¬ها مورد استفاده قرار می¬گیرد
خاصیت تسکین دهندگی دارد و برای گرفتگی غیر ارادی ماهیچه های معده و راشی سیتم ، بخور آن جهت جلوگیری از ریزش آب از چشم و افزایش دهنده شیر مادران موثر است.
زیره قابض، خشک کننده و ضد تشنج است و برای برطرف کردن بیماری صرع مفید است
همچنین در دفع گاز معده موثر و عرق آور است و برای رفع برونشیت از دم کرده زیره میتوان استفاده کرد
گفتنی است، از زیره در غذاهایی که نفاخ هستند مخصوصا حبوبات استفاده می¬کنند
مصرف دم کرده زیره سیاه و یا جویدن آن در رفع و کاهش دردهای ناشی از قاعدگی، دردهای روده و بی اشتهایی بسیار مؤثر است. مصرف زیره سیاه یا روغن آن در رفع سوء هاضمه و دل دردهای کودکان و تنگی نفس نیز، کاربرد فراوانی دارد
دم کرده زیره سیاه همراه با گیاه اوجی در رفع اسهال، نفخ و سندرم تحریک پذیری روده مفید است.
این گیاه دارای خواص ضد عفونی کنندگی، ضد کرم، ضد تشنج و شل کننده عضلات بوده و مقوی و نیروبخش است؛ بنابراین مصرف آن به افراد دارای مشکلات مذکور توصیه میشود
اما همیشه از افراط و تفریط بپرهیزیم زیاده روی در مصرف زیره بعلت طبع گرم ایجاد کهیر می کند. همچنین باعث افزایش ترشح تیروئید شده ودر نتیجه لاغری و زردی رنگ چهره را بدنبال دارد
طعم خوش زیره باعث شده که از این ماده خوشبو در برخی از مواد غذایی به عنوان طعم دهنده¬ای مطبوع استفاده شود
همچنین زیره ادویه بسیار مناسبی برای سمزدایی از بدن، کاهش خطر ابتلا به سرطانهای گوارشی و کبد است. زیره همچنین میتواند مشکلاتی مانند تهوع و کسالت صبحگاهی وسرماخوردگی را درمان نماید. همچنین اگر در اثر بیماری یا به هردلیل دیگری دچار ضعف شده باشید، جوشانده زیره، نوشیدنی مناسبی برای تقویت شما خواهد بود.
خواص داروئي :
1. قابض و خشك كننده است
2. ضد تشنج است
3- براي برطرف كردن بيماري صرع مفيد است
4- در دفع گاز معده موثر است
5- قاعده آور است
6- عرق آور است
7- براي رفع برونشيت از دم كرده زيره استفاده كنيد
8- براي برطرف كردن سوءهاضمه مفيد است
9- ترشحات زنانگي را برطرف مي كند
براي تحريك اشتها زيره سبزه را با سركه و آب مخلوط كرده و قبل از غذا می خو.رند 10-
11- براي برطرف كردن قطره قطره ادرار كردن زيره را تفت داده و سرخ میکنند سپس با آب می خورند
12- براي رفع نفخ روده و معده دم كرده زيره را تنقيه می کنند
13- براي التيام زخم چشم ، دانه هاي له شده زيره سبز را در آب برنج خام خيس كرده و سپس مايع بدست آمده را قطره قطره روي زخم چشم می ریزند
14- هنگاميكه اطفال شير خوار دل درد دارند و نفخ در شكم شان پيچيده چند قطره اسانس زيره را با روغن بادام مخلوط كرده و با آن شكم آنها را ماساژ می دهند
و بالاخره زيره را در غذاهايي كه نفاخ هستند مخصوصا حبوبات استفاده می کنند
خواص غذايى زيره
روميان باستان زيره را مثل يك سبزى مى خوردند و مخصوصا ريشه آن را چون شيرين بود مثل هويج مصرف مى كردند و دانه زيره را كه بسيار معطر بود در سوسهاى معروف آپسيوس مصرف مى كردند
ژول سزار امپراتور روم عقيده داشت كه ريشه هاى زيره سربازان والريس را از مرگ در اثر گرسنگى نجات بخشيد
كشورهاى شمال اروپا هم از زمانهاى بسيار طولانى زيره را مى كاشته اند و آن را مثل سبزى مصرف مى كرده اند، ريشه آن را مثل هويج مى خورده اند و برگهاى تازه آن را در سالاد مصرف مى كرده اند
دانه هاى زيره را مثل ادويه در كشورهاى شمال اروپا و اروپاى مركزى در سوپ ، راگو و كلم شور (شو كروت ) مصرف مى كرده اند. در آلمان و هلند پنير مخصوصى از زيره مى ساختند كه هنوز شهرت قديمى خود را حفظ كرده است . زيره را در آلمان ، مجارستان و قفقاز به نان مى زنند و نانهاى قندى و شيرينى هاى سنتى مخصوصى در اين كشورها از زيره تهيه مى كنند
در انگلستان يكى از آداب آشپزى معروف اكسفورد اين است چند دانه تخم زيره در سيب درختى فرو كنند و آن را در كوره بپزند و به عنوان دسر مصرف نمايند
در فرانسه نُقل مخصوصى از زيره درست مى كنند كه ساليان دراز به اين طرف اين نقل معروفيت زيادى دارد
طرزاستفاده:
دم كرده زيره : مقدر 5 گرم زيره را در يك ليتر آب جوش ريخته و بمدت 10 دقيقه دم كنيد .
مخلوط با عسل : گرد زيره را به مقدر يك گرم عسل مخلوط كرده و استفاده كنيد .
اسانس زيره :. مقدر مصرف آن 2 قطره در يك ليوان آب نيم گرم مي باشد.
- یکی از مصارف مهم زیره، به عنوان چاشنی و ادویه در صنایع غذایی است
- از زیره برای معطر ساختن نان، پنیر، برنج دمکرده و همچنین تهیه بعضی از نوشیدنیها استفاده میشود
- اخیرا صنعتی نیز برای نگهداری انواع کنسروها و گوشتهای قرمز وسفید به کار میبرند. زیره قدرت مقابله با انواع آلودگیهای باکتریایی و قارچیرا هم دارد و برای همین در صنایع غذایی مورد استفاده فراوان قرارمیگیرد . این ویژگی به اضافه خاصیت معطر بودن باعث شده که زیره سبز به عنوان ادویه در تهیه سسهای مخصوص انواع گوشتهای سفید و قرمز و نیز در تهیه سُسهای تند برای گوشتهای قرمزاستفاده گردد.
- زیره همچنین نقش موثری در تأمین عطر و طعم ملایم در صنایع
شیرینی پزی دارد و پودر و اسانس آن در این صنعت مصرف می گردد.
زيره؛ تقويتكننده اعصاب
اگر از بيماري اعصاب رنج ميبريد، لازم نيست بلافاصله به داروهاي شيميايي پناه ببريد. متخصصان علوم تغذيه معتقدند زيره نقش موثري در تقويت اعصاب دارد و آرامشبخش است
״ همچنین زیره ادویه بسیار مناسبی برای کاهش خطر ابتلا به سرطانهای گوارشی و کبد است״



نظرات
0